Rozdzial IV

 

UTRZYMANIE RÓWNOWAGI

DZIĘKI STOPOM



Version Francaise

                                    

 

 

 

 

Stopa pełni niezbędne funkcje równoważące, reaguje ona na zachowanie całego ludzkiego ciała. W tym zadaniu biorą także udział inne, bardzo ważne narządy: oczy, ucho wewnętrzne, czucie prorioceptyczne, kończyny górne, które działają jak równoważniki, a nawet długość kończyn dolnych (nauczycielska linijka może być łatwiej utrzymana w równowadze na jednym palcu, jeśli ma odpowiednią długość). Powierzchnia podeszwy stopy jest również bardzo ważna (błazen w cyrku może utrzymać równowagę pochylając się bardzo daleko do przodu, jeżeli odpowiednio przedłuży czubki swoich butów. W utrzymaniu równowagi biorą również udział wszelkiego rodzaju amortyzatory omówione wcześniej. Nie należy zapominać także o wszystkich czułych receptorach idących od podeszwy stopy.

Posturologia jest nauką badającą równowagę ciała. Można określać ją np. za pomocą sznurka z zawieszonym ciężarkiem ołowianym oraz stabilometra elektronicznego, który pozwala zarejestrować drgania środka ciężkości na służącej do tego czułej płaszczyźnie. 

W pozycji stojącej, podwójny nacisk nie przedstawia problemu równoważenia w układzie czołowym. (52).

 


52. W planie czołowym przechodzimy od pozycji symetrycznej do pozycji biodrowej, która jest idealną pozycją odpoczynku.

W płaszczyźnie strzałkowej środek ciężkości wypada przed osią stawu skokowego górnego i musi być przeciwważony przez aktywność mięśnia plaszczkowatego, który jest jedynym mięśniem wykazującym wtedy aktywność elektryczną (53).

 

53. W plaszczyznie strzałkowej równoważenie jest mniej stabilne, ponieważ środek ciężkości przechodzi przed osią goleniowo-skokową i aktywność mięśnia plaszczkowatego jest niezbędna, aby nie upaść do przodu. Niemniej środek ciężkości oscyluje w sposób ciągły w obu układach.

 

 Podczas chodu, niezrównoważenie w płaszczyźnie strzałkowej powodowane jest przez upadek ciała do przodu, ale z kolei druga stopa umożliwia i utrzymuje równowagę (raz lewa, raz prawa, i tak dalej...)

W płaszczyźnie czołowej mięśnie równoważenia stopy interweniują w sposób ekscentryczny, kiedy idziemy po równym i płaskim terenie, lub reagują koncentrycznie, w przypadku nierówności terenu lub w czasie uprawiania sportu.

Mięśnie boczne asekurują głównie zrównoważenie. W płaskim terenie ich rola zmniejsza się wraz ze zwiększeniem szybkości chodu

 

 

STAWY BIORĄCE UDZIAŁ W UTRZYMANIU RÓWNOWAGI

Dwie grupy stawów ubezpieczają równowagę w płaszczyznie czołowej : staw skokowy dolny i boczny staw Lisfranc’a (wraz ze stawem piętowo-sześciennym), który uruchamia boczną łopatkę zewnetrzną. Te stawy mają osie, które nie mogą przeszkadzać chodzeniu a więc ich osie są równoległe do osi Henke’a w płaszczyznie strzałkowej.

Staw skokowy dolny jest uformowany z dwóch charakterystycznych stawów. Ze stawu tylnego, który na kości piętowej przedstawia powierzchnię wypukłą w stronę kości skokowej, a kość skokowa przedstawia odpowiednią powierzchnię wklesłą.                 I ze stawu przedniego gdzie strona kości piętowej leżąca na sustentaculum tali jest wklęsła do góry aby móc dopasować się do głowy zaokrąglonej kości skokowej.Wyobraźmy sobie dwie strony stawowe kości piętowej : strona tylna jest wykuta w powierzchni wypukłej stożka, a strona przednia jest wykuta w powierzchni wklęsłej w stożku, który przedłuża poprzedni stożek. Strony kości skokowej są przecięte odwrotnie. (56)



 

56. Powierzchnia przednia jest wycięta w stozku identycznym, który jest widoczny na przedłużeniu rysunku, ale ze strony wklęsłości.

 

 

Głowa kości skokowej uruchamia się tak, jak jej każe tylny staw. Między tymi dwoma stawami znajduje się bruzda, gdzie ulokowane są więzadła miedzykostne talo-piętowe : te dwie wiązki ułożone są od środka na zewnątrz rozsuwając się począwszy od formacji pionowej, która tworzy więzadło osiowe. (57-58).

 

 

57. Więzadło osiowe jest punktem poczatkowym dla więzadeł miedzykostnych.

 

 

58. Więzadła miedzykostne napinają się w ruchu koślawym, jak w ruchu szpotawym, ale w inne kierunki.

 

Nie jest to prosty przypadek, jeżeli oś Henke’a przechodzi przez więzadło osiowe (59).

 

59. Oś Henke’a przechodzi przez szczyt stawu talo-piętowego tylnego, a więc przez więzadło osiowe i przez punkt początkowy więzadeł międzykostnych. W taki sposób postępowanie czyli chodzenie odbywa się w tym samym kierunku co oś Henke’a , co nie przeszkadza w pracy stawu, który bierze udziału w równoważeniu.

 

To więzadło osiowe reprezentuje oś ruchu stawu skokowo-piętowego. Jest ono usytuowane na szczycie strony tylnej, która ma postac trójkata i jest wypukła w kształcie przedniej szyby samochodowej. Od tego punktu kość skokowa jest uruchomiana w ten sam sposób co wycieraczka samochodowa.

Kiedy kość skokowa odstaje od kości piętowej, ta ostatnia robi się koślawa. Kiedy głowa się zbliża do kości piętowej aby się na niej ułozyć, pięta robi się szpotawa. Ta oscylacja realizuje się wokół więzadła osiowego i jest ograniczona przez włókna więzadeł miedzykostnych, które napinają się poziomo w valgusie a pionowo w varusie. (60)

 

60. Kość skokowa oscyluje wokół więzadła osiowego w ten sposób, jak wycieraczki na wypukłej szybie. Rozbieżność między kośćmi daje valgus, a przybliżenie ich daje varus.

Jest bardzo ciekawe zauważyć, że rezultat między osią pionową stawu skokowo-pietowego, a osią stawu skokowego górnego koresponduje z osią Henke’a, która jest osią globalną (45° na ukos) tyłostopia, naokoło którego dokonuje się globalny ruch do wewnątrz i na zewnątrz. W czasie chodzenia podczas pierwszego obunożnego obciązenia, stopa, która jest otwarta na zewnątrz w stosunku do linii marszu, zbliża się do gruntu w pozycji neutralnej. Natychmiast potem przechodzi progresywnie w valgus, który staje się maksymalny w okresie pełnego obciążenia, kiedy stopa opozycyjna odrywa sie od ziemi. Temu valgusowi towarzyszy rotacja do wewnątrz kończyny dolnej.
Odrywajac się od podłoża w okresie odbicia stopa układa się w varus, a w całej kończynie dolnej następuje rotacja zewnetrzna. (61- 62)

 

61. Pozycja neutralna w czasie lądowania na ziemi, a valgus w momencie pełnego obciążenia i varus w okresie odbicia.

 

62. Ten montaż zrealizowany przez Inmann’a pozwala uwidocznić obrót wewnętrzny nogi podczas valgusa, a obrót zewnętrzny podczas varusa. Klamra ma nachylenie podobne do tej, co oś Henke’a.

Oscylacje stawu skokowego dolnego (czyli stawu podtalusowego) stanowią więc ruchy między otwarciem a zamknięciem kąta miedzy kością skokową a kością pietową w płaszczyźnie poziomej. Otwarcie, które wystepuje w koślawosci pięty, pozwala na maksymalne wspieranie stopy, która prezentuje najwiekszą powierzchnię ku ziemi w obciążeniu jednonożnym. Natomiast zamknięcie tego kąta, okazuje się w czasie odbicia naokoło trzeciej osi obrotu. Zaś podczas fazy wykroku, stopa powraca do pozycji neutralnej i prawie do prostego kąta dzięki przednim i bocznym mięśniom, które oddają bezpłatnie energię skumulowaną podczas ich skurczu ekscentrycznego, czyli podczas ich wydłużenia.

Wszystkie osie stawów tyłostopia krzyżują się na poziomie zaokrąglonej głowy kości skokowej. Jest to wielka kula, która rusza się w ogromnym zagłębieniu stawowym (stanowiącym prawdziwą panewkę), uformowanym przez przednią powierzchnię kości piętowej i także przez tylną powierzchnię kości łódeczkowatej. Połączone przez gruby układ włóknisto-chrząstkowy podeszwowy („spring ligament”) ; po stronie przyśrodkowej, kula jest ograniczona przez więzadło przyśrodkowe czyli trójogniste, a po stronie bocznej przez więzadło rozdwojone.

To nie jest przypadek, jeżeli głowa skokowa jest usytuowana w centrum krzywej, która reprezentuje linie centralną nacisków. (63)

 

 




63. Wypadkowa reakcji na podłoże tworzy krzywą naokoło ścięgna osiowego.

Głowa skokowa ma więc kształt i sytuację uprzywilejowaną, aby w każdym momencie rozdzielić ciężary we wszystkie kierunki, na skutek oscylacji stawu tylnegotylnego tylnego tylnego tylnego tylnego tylnego podtalowego.
Rola jej w równoważeniu jest do tego stopnia ważna, że gdy nastąpi wzrodzony zrost kostny między kością pietową a kością skokową, może się zdarzyć, że staw skokowy górny ulegnie deformacji i przybierz formę zaokragloną, aby dostosowac się do roli kuli skokowej, której już nie ma. (65)

 

65. Zawieszenie czynności stawu skokowego dolnego spowodowane wzrodzonym wzrostem. Dochodzi do zaokrąglenia stawu skokowego górnego dla restytucji kuli, której rola jest fundamentalna dla utrzymania równowagi.

Boczny staw stępowo-śródstopny Lisfranc’a należy do stopy piętowej. Oś bocznej łopatki jest równoległa do linii chodu.

 

66. Ruchliwość bocznej łopatki ma wszelką swobodę podczas chodu, ponieważ jej oś jest równoległa do linii przemieszczenia się.

Staw piętowo-sześcienny jest stawem siodełkowatym, pozwalającym na ruchy obrotowe, które są niezbędne, aby boczna łopatka mogła się adaptować w swojej roli w równowadze. (67).

 

67. Boczna łopatka śródstopia (która się kończy kośćmi IV i V )nagrodzona jest na poziomie stawu piętowo-sześciennego siodełkowatego możliwoscią ruchu obrotowego poza ruchliwością wedlug dwóch pryncypalnych osi. Co stanowi o jego nezbędnej roli w równowadze.

 

 

MIĘŚNIE BIORĄCE UDZIAŁ W RÓWNOWADZE


Na poziomie tyłostopia mięśnie rownoważące – to te, ktore są usytuowane po każdej stronie osi Henke’a. Są to: mięsień piszczelowy tylny na wewnątrz i miesień strzałkowy krótki na zewnątrz.



68. Te dwa mięśnie przechodzą z tyłu za kostkami i działają po każdej stronie osi Henke’a.



Mięsień piszczelowy tylny, hamując go, kontroluje valgus tyłotopia. Przez akcję koncentryczną uszpotawia tyłotopie ; towarzyszy temu obrót do zewnatrz kończyny dolnej.

Krótki mięsień strzałkowy ma działanie odwrotne.

Długi mięsień strzałkowy zabezpiecza hamowanie valgusa w tyłostopiu. Od punktu jego przyczepienia na pierwszej kości śródstopia, przez akcję koncentryczna, doprowadza tyłostopie w varus, oddziaływując na krążek sześcienny i zamyka szczypce piszczelowo-strzałkowe, ponieważ przechodzi on z tyłu za boczną kostką.



69. Od momentu, kiedy stopa odrywa się od gruntu, wypadkowa akcji długiego mięśnia strzałkowego, przez skurcz koncentryczny, uruchamia tylną cześć stopy w „varus”, a sprzeciwia się „valgusowi”, który kontroluje przez skurcz eksentryczny.

 

Fibula, czyli kość strzałkowa, obraca sie wokół osi pionowej, która przechodzi przez przedni brzeg głowy kości strzałkowej i kostki bocznej. Obracając się do środka, powoduje ona zamknięcie szczypiec tworzonych przez dolną część piszczeli i kosci strzałkowej. Gdy obraca się ona na zewnatrz, otwiera szczypce. Mięśnie strzałkowe mają więc tendencje do zamykania tych szczypiec przez ruch koncentryczny, a do hamowania przez akcję eksentryczną. Mięśnie, które przechodzą za kostką przyśrodkową wykonują ruch analogiczny.

 

 

70. Mięśnie pozakostkowe zamykaja szczypce i adaptuja gniazdo goleniowe do zwężonej części tylnej kości skokowej. Te mięsnie tylno-podeszwowe przyczepiaja się przede wszystkim do kości strzałkowej, gdyż mięśnie grzbietowe przyczepiają się głównie do kości piszczelowej.

Mięsień longus fibularis : gdy działa koncentrycznie, jego główną rolą jest uruchomienie stopy w valgus, a krótki mięsień fibularis ma głównie rolę przeciwną. Te dwa mięśnie mają więc całkiem odmienne role.

Oś bocznej łopatki śródstopia (reprezentowanej przez IV i V kość) jest równoległa do linii chodzenia i pozwala jej odgrywać rolę utrzymywania równowagi.


Krótkie mięśnie podeszwowe (między innymi mięsień opozycyjny 5-tego promienia, który obwija się dookoła trzonu kości) przeciwstawiają się zamknięciu więzara po stronie piętowej. Staw piętowo-sześcienny siodełkowy łatwo przestawia się do obrotu powodowanego w 5-tej kosci sródstopia.
Gdy chód wyjściowy wykonuje się inaczej niż przez duży paluch, łopatka wewnętrzna śródstopia odgrywa rolę równoważnika. Tak więc trzeba zawsze patrzeć na sprawy w sposób dynamiczny i relatywny.

 

 

 

 

 


Dojście do następnych rozdziałów :

 

 

WSTĘP

Rozdział 1 : WIĄZAR STOPY

Rozdział 2 : AMORTYZATORY STOPY

Rozdział 3 : PROGRESJA STOPY

Rozdział 4 : UTRZYMANIE RÓWNOWAGI DZIĘKI STOPOM

KONKLUZJA

 

Copyright 2000 -2005 AFCP et Casimir KOWALSKI. kowalski.casimir@gmail.com