Rozdział III

 

PROGRESJA STOPY



version francaise



 

 

 

 

 

 

Progresja może się realizować jedynie dzięki stawom, których oś jest prostopadła w stosunku do linii przemieszczenia się - to znaczy prostopadle do osi Henke-a. Oś Henke-a jest to oś wirtualna, wokół której obraca się tyłostopie od maksymalnej inwersji (varus+equinus+adductus) do maksymalnej ewersji (valgus+talus+abductus). Jest ono zorientowane skośnie od strony zewnętrznej kości piętowej do przodu i do wewnątrz (31) 

 

31. Z profilu oś Henke-a ma około 40° odchylenia od poziomu - kieruje się do góry i do wewnatrz.

Ponieważ chód jest wykonany z pewnym otwarciem kroku (około 15°) - to pozwala osi Henke-a mieć kierunek równoległy do linii progresji (32). Stawy, które biorą udział w równoważeniu stopy, mają zaś oś równoległą do osi Henke’a, co pozostawia im całkowitą swobodę w ruchach podczas progresji.

 

32. Otwarcie kroku wynosi około 15°, ale oś Henke’a jest równoległa do linii marszu.

 

 

 

 

STAWY PODCZAS PROGRESJI

 

U zwierząt chodzących, najpierw mobilizuje się biodro, potem kolano, a na końcu stopa. U człowieka najpierw mobilizuje się staw skokowy górny - (wyjątki stanowią starcy, u których mięśnie tylne są przykurczone; w wyniku czego, punkt ciążenia jest przesunięty do tyłu.U nich biodro pierwsze się mobilizuje i tułów zgina się do przodu, aby przenieść w tym kierunku środek ciężkości).

Stawy, które interweniują w progresji to są te, które prawidłowo mają swoją oś ustawioną prostopadle do osi Henke’a, tak jak staw skokowy górny i staw śródstopowo-paliczkowy palucha.

Stopa dotyka gruntu najpierw piętą w pozycji neutralnej i pięta stanowi pierwszą oś obrotu w czasie pierwszego podwójnego nacisku. Mamy wtedy kąt prosty i noga jest wyciągnięta. Ta pozycja stopy prezentuje powierzchnie stawowe które są nad piętą protopadle do punktu zderzenia z ziemią. a więc z maksymalnym oporem. Jest to "stopa piętowa" (33).

 

33. Stawy skokowe górne i dolne są prostopadłe w stosunku do płaszczyzny podłoża.

 

Dzięki drugiej osi obrotu znajdującej sie w stawie skokowym górnym nacisk postępuje wzdłuż brzegu zewnętrznego stopy, który najdłużej ale najsłabiej współdziała w odbiorze ciśnienia, potem nacisk przesuwa się na główki śródstopia i na palce, a kończy się ostatecznie na paluchu. Dzieje się to podczas nacisku w staniu jednonożnym dochodząc do stopy piętowo-skokowej, to znaczy do nacisku całego wiązara, który pozwala w ten sposób przyjąć maksymalną powierzchnię. (34). Stopa ustawia się w całej swej dlugości ale też i szerokości (bo staw skokowy dolny ustawia się w maksymalną rozbieżność między kością skokową a kością piętową).

 

34. Stopa talo-zależna i stopa piętowo-zależna uczestniczą całkowicie podczas fazy podparcia w staniu jednonożnym.

Staw skokowy górny pozwolił przodostopiu dojść do kontaktu z podłożem ; po czym pozwala goleni zgiąć się i przekroczyć linię pionową przy zamknięciu kąta między golenią a stopą.

Górna powierzchnia stawowa kości skokowej jest wycięta w powierzchni stożka, a oś stawu skokowego górnego przechodzi od czubka kostki przyśrodkowej do czubka kostki bocznej (35).

 

35. Oś stawu skokowego górnego przechodzi przez czubki kostek.

 

Z tego wynika, że zgięcie goleni nad stopą która jest postawiona na ziemi tworzy łuk do wewnątrz, który jest taki sam jak łuk stawu skokowego górnego. W taki sposób przemieszczenie goleni staje się równoległe do przemieszczenia ciała do przodu, a nie według kąta otwartego na zewnątrz stopy. (36).

 

36. w momencie zgięcia nogi nad stopą ucieka ona na do wewnątrz.

Oparcie kończy się na stopie typu skokowego : powierzchnie ułożone prostopadle powyżej impaktu styku prezentują w ten sposób także maksymalny opór. (37).

 

 

37. Powierzchnie stawowe, począwszy od kości skokowej do głowy I-ej kości śródstopia, są prostopadłe w stosunku do powierzchni styku z podłożem. Kość piętowa odgrywa rolę trzeszczki na linii ukladu trójglowo-podeszwowego. Zgięcie grzbietowe palców jest kontrolowane przez mięśnie zginacze w sposób eksentryczny.

 

 

Jest to trzecia oś obrotu dookoła stawów śródstopno-paliczkowych, a przede wszytkim stawu śródstopno-paluchowego, który pozwala na odbicie sięod gruntu. Zaokrąglona główka pierwszego promienia pozwala także zmienić kierunek chodu.

To na stopę talową (skokową) opadamy gdy wykonujemy skok, ponieważ uruchamia on główne amortyzatory, to jest : szczypce Le Cœur’a oraz system trójgłowo-podeszwowy. Przyczep mięśnia trójgłowego stanowi głównie bliższy paliczek palucha, a kość piętowa odgrywa wtedy role trzeszczki podobnej do roli krążka rzepki (37).

W czasie drugiego obunożnego obciążenia, poza stawami skokowego górnego i śródstopnio-paliczkowych, które są ruchome, pozostałe stawy stopy muszą pogresywnie się zablokować, bo inaczej ruszenie z miejsca byłoby niemożliwe. Chodzi o stawy tyłostopia i stępu. Zablokowanie doprowadza do szpotawości i wydrążenia wiązara.

Na poziomie stawu skokowego górnego, w płaszczyznie horyzontalnej, kość skokowa ustawia się do kostki przyśrodkowej od chwili, kiedy odchylenie skokowo-piętowe zmniejsza się. Wtedy głowa kości skokowej przybliża się do kości piętowej. Fibula, czyli kość strzałkowa, zostaje ciągle obniżana pod wpływem cieżaru i adaptuje się do powierzchni bocznej kości skokowej, która zwęża się ku tyłowi. Powierzchnia stawowa kostki bocznej jest o wiele mniejsza od odpowiedniej powierzchni kości skokowej, która lekko spada w dół i jest ciągle „zamiatana” przez kostkę boczną.

Szpotawość tłumaczy zamkinięcie szczypiec złożonych z kości skokowej i piętowej - czyli ich zablokowanie.

Ta szpotawość (varus) jest spowodowana przez ciąg rozścięgna podeszwowego (i cały system trójgłowo-podeszwowy), gdy paluch układa się grzbietowo pod wpływem ciężaru w casie wykroku. (37). Długi zginacz palucha, ponieważ przechodzi pod podpórką kości skokowej (sustentaculum tali), unosi wtedy tę podpórkę i przyczynia się do szpotawości kości piętowej, gdy zginacz palucha jest naprężony z powodu zgięcia grzbietowego palucha. (38).

 

38. Zginacz palucha biegnie pod sustentaculum tali (podpórka kości skokowej), które podnosi się pod jego wpływem gdy zamyka się grzbietowo kąt śródstopno-paliczkowy : powoduje to szpotawość tyłostopia.

Układ trójgłowo-podeszwowy przyczepia się do kości piętowej po stronie wewnetrznej osi Henke’a, powodując także szpotawość tyłostopia (39).

 

39. Ponieważ przyczep ścięgna Achillesa znajduje się po stronie wewnętrznej osi Henke’a, powoduje on szpotawość stopy w momencie, gdy pięta traci kontakt z podłożem.

 

Poza tym ciąg rozcięgna podeszwowego powodowany przez zgięcie grzbietowe palcow (a zwłaszcza palucha) wydrąża także wiązar według zasady Hick’a. (40).

 

40. Zgięcie grzbietowe palucha wydrąża wiązar. Ten ruch jest zrealizowany w sposób bierny pod wpływem ciężaru ciala w czasie wykroku na trzeciej osi obrotu. Lecz dzięki grze stawów zaokrąglonych, zgięcie grzbietowe palucha popycha w dół głowę kości śródstopia.

 

MIĘŚNIE PODCZAS PROGRESJI

 

Mięśnie biorące udział w progresji stopy to te, które się przyczepiają na każdym końcu osi Henke'a i je przedłużają. (41)



41. Miejsca przyczepu ścięgna Achillesa i piszczelowego przedniego które działają w kierunku progresji, ponieważ oś Henke-a jest równoległa do linii marszu.

 

Dwa mięśnie, które działają na oś stawu skokowego górnego usytuowane są na dwóch skrajnych punktach osi Henke'a ; jeden z tyłu : jest to mięsień trojgłowo-podeszwowy ; drugi z przodu : mięsień piszczelowy przedni.

Mięsień piszczelowy przedni interweniuje pierwszy dookoła pierwszej osi obrotu. Hamuje on upadek przodostopia za każdym razem, gdy pięta dotyka podłoża. Jego uszkodzenie może spowodować brutalny upadek porzodostopia („chód koguci”). Jest on mięśniem tylnym względnie do segmentu stopy, który on kontroluje.

Ma on też możliwość kurczenia się w sposób koncentryczny, działając od stopy opartej całkowicie na podłożu i wtedy zmusza goleń do zgięcia się w dół, powodując brutalne przesunięcie środka ciężkości do przodu. (42).



42. Mięsień piszczelowy przedni działa od stopy przez akcję koncentryczną, powodując przesuniecie środka ciężkości do przodu.

Mięśnie długie prostowniki palców współdziałają z mięśniem piszczelowym przednim.

Mięsień trójgłowy (przedłużony przez krótkie mięśnie podeszwowe) przyczepia się do kości piętowej na wewnątrz od osi Henke'a. Jego włókna nie są ustawione pionowo, lecz skręcone spiralnie o mniej więcej 90°. Tak, że włókna przyśrodkowe u góry stają się przednie przy ich przyczepie do kości piętowej. (43).



43. Włókna ścięgna Achillesa są skręcone spiralnie.

Takie spiralne rozłożenie włókien kompensuje skośność osi stawu skokowego górnego (44)

 

44. Oś stawu skokowego górnego przechodzi przez szczyt obu kostek.

 

Gdyby te włókna były ustawione pionowo, to by się rozluźniały w swojej połowie wewnętrznej podczas zgięcia podeszwowego stopy.  

Z punktu widzenia anatomicznego i funkcjonalnego, trzeba brać pod uwagę to, że mięsień trójgłowy przyczepia się do paluszków, zwłaszcza do palucha. Włókna ścięgna Achillesa przedłużają się przez ścięgno podeszwowe aż do samych paluszków. Krótkie mięśnie podeszwowe i rozścięgno podeszwowe należą do ukladu trójgłowo-podeszwowego.

Układ trójgłowo-podeszwowy interweniuje od momentu gdy noga zgina się nad stopą wokoło drugiej osi obrotu (staw skokowy górny) i kontroluje - przez akcję ekscentryczną – kąt między golenią a stopą. Mięśnie pozakostkowe działają w podobny sposób.

Ale mięsień trójgłowy nie posiada takiej siły, jaką zwykle mu się przypisuje. Człowiek ustawiony twarzą do ściany i dotykąc ją nosem i czubkami palców, nie może się wspiąć na palcach przy pomocy akcji koncentrycznej mięśnia trójgłowego. Aby wspiąć się na palcach trzeba mieć możliwość przesunąć najpierw środka ciężkości do przodu, a układ trójgłowo-podeszwowy zadziała akcją ekscentryczną i nie dopuści do upadku. (45).

 

45. Jest zupełnie niemożliwe wspięcie się na palce przy pomocy wyłącznie mięśnia trójgłowego; konieczne jest przesunięcie środka ciężkości do przodu i wtedy układ trójgłowo-podeszwowy zapobiega upadkowi.


Jednak mięśnie pozakostkowe mogą wystarczyć, aby utrzymać się na palcach, jak to stwierdzono u jednego pacjenta, u którego ścięgno Achillesa zostało ucięte podczas urazu. 

Długie i krótkie mięsnie zginacze kontrolują stawy śródstopno-paliczkowe, których oś jest także prostopadła do linii progresji (stanowi ona trzecią oś obrotu). Hamują zgięcie grzbietowe palców, które wywołuje ciężar ciała. (46)

 

46. Hamują one zamknięcie kąta śródstopno-paliczkowego.

 

Podczas biegu, mięsnie te wykazują akcje koncentryczna i zwalniają główki kości śródstopia od zbytniego nacisku. Mają w taki sposób spełniać funkcję ochronną. (47).

 

47. Kiedy paliczki dotykają ziemi podczas biegu, skurcze mięśni zginaczy popychają główki kości śródstopia do góry i chronią je przed zbyt dużym naciskiem.

 

Na poziomie kostki przyśrodkowej, długie mięśnie zginacze palców wywierają nacisk do przodu, biorąc udział w ustawieniu kończyny dolnej w zewnętrznej rotacji (co hamuje rotację do wewnątrz) 

Długi mięsień zginacz palucha przechodzi pod podpórką kości skokowej (sustentaculum tali) i to powoduje uszpotawienie tyłostopia w momencie, gdy pięta odrywa się od podłoża. Zaś rozciągnięcie rozścięgna podeszwowego pod wpływem zgięcia grzbietowego palucha daje taki sam efekt. (48) (49)

 

48. Manewr Hicka rozciąga rozścięgno podeszwowe; to drąży wiązar i powoduje szpotawość tylostopia przez ciągnięcie zginacza palucha.

 

 

 

 

 

49. Ponadto układ trójgłowo-podeszwowy przyczepia się na wewnątrz osi Henke'a, co powoduje także szpotawość stopy.

Ta szpotawość powoduje rotację do zewnątrz całej kończyny dolnej dzięki roli przegubu wychylnego Cardana odgrywanej przez szczyt wiązara. Szpotawość, czyli varus łączy się zawsze z rotacją na zewnątrz kończyny dolnej, a koślawość, czyli valgus z rotacją do wewnątrz. Oś Henke'a właśnie skośna o 42° do przodu, do wewnątrz i do góry, pozwala zjednoczyć się wszystkim ruchom stopy związanych i przymusowych z kończyną dolną. (50).

 

50. Odchylenie osi Henke'a w płaszczyźnie strzałkowej; w płaszczyźnie poziomym równe jest 23°.

Można to zobrazować wykonując konstrukcję z dwóch desek połączonych za pomocą zawiasu, z końcami przeciętymi pod kątem 45° - co równa się mniej więcej ustawieniu osi Henke'a w płaszczyźnie strzałkowej. (51)

 

51. Trudno sobie wyobrazić tę kombinację ruchów. Ale można sobie łatwiej zdać z tego sprawę odnosząc się do konstrukcji Inmana: dwie deseczki przecięte po kątem 45° i połączone ze sobą.

Długi zginacz palucha przechodzi między trzeszczkami palucha i hamuje zamknięcie kąta śródstopno-paliczkowego.

Wśród krótkich mięśni podeszwowych, grupa najważniejsza przyczepia się do trzeszczek palucha. Mają za zadanie wzmocnić ściąg wiązara. Ich akcja może być przyrównana do pracy rąk, podczas zakładania buta jeźdzca . (Długi mięsień strzałkowy daje ten sam efekt, przyczepiając się do pierwszej kości śródstopia: hamuje on otwarcie kąta między krokwiami wiązara). (52)

 

52. Przyczep mięśnia długiego strzałkowego na podstawie pierwszej kości śródstopia. Jego rozcięgna, podobnie jak rozcięgna mięśnia piszczelowego tylnego, koncentrują się głównie w pierwszym obszarze, który jest silnie umocowany u jego podstawy przez potężne lejce .Tak zresztą jak po stronie odległej są silnie umocowane trzeszczki przez krótkie mięśnie podeszwowe. Lepiej można sobie to wyobrazić, jeżeli ułożymy stopę według kąta otwartego na zewnątrz, jak podczas chodu. W tej pozycji należałoby analizować zdjęcia radiologiczne stóp.

 

 

 


Dojście do następnych rozdziałów :

 

 

WSTĘP

Rozdział 1 : WIĄZAR STOPY

Rozdział 2 : AMORTYZATORY STOPY

Rozdział 3 : PROGRESJA STOPY

Rozdział 4 : UTRZYMANIE RÓWNOWAGI DZIĘKI STOPOM

KONKLUZJA

 

Copyright 2000 -2005 AFCP et Casimir KOWALSKI. kowalski.casimir@gmail.com